Cieśń kanału nadgarstka

Zespół cieśni kanału nadgarstka należy do jednej z najczęściej występujących neuropatii. Biorąc pod uwagę przyczyny tego schorzenia należy prognozować, że problem będzie narastał. Z tych powodów warto poszukiwać skutecznych form leczenia zachowawczego z wykorzystaniem tanich i łatwo dostępnych środków fizjoterapii, wspomaganych jedynie farmakologią. Podstawę autorskiej metody „BP” stanowi właściwy dobór technik terapeutycznych, kolejność stosowania oraz parametry. Metoda ma zastosowanie w leczeniu zachowawczym, jak również w przywracaniu pełnej funkcji ręki po zabiegu chirurgicznym.

Program leczenia zachowawczego w metodzie Beaty Pruszkowskiej (określanej jako metoda „BP”) składa się z następujących elementów:

  • mobilizacje tkanek miękkich (masaż poprzeczny),
  • mobilizacje bierne (stawowe) stawów ręki ze szczególnym uwzględnieniem stawu nadgarstkowego,
  • kinezyterapia: ćwiczenia czynne wolne kończyny górnej,
  • fizykoterapia: ultradźwięki – nadźwiękawianie okolicy kanału nadgarstka,
  • kinesiotaping

Objawy kliniczne zespołu cieśni kanału nadgarstka

Zespół cieśni kanału nadgarstka cechują następujące objawy:

  • obrzęk zapalny nerwu i tkanek go otaczających,
  • mrowienie w nadgarstku i okolicach palców od I-III,
  • zanik mięśni kłębu,
  • ból w okolicy nadgarstka i palców (ogólnie ręki).

Przyczyny zespołu cieśni kanału nadgarstka

Do zespołu cieśni kanału nadgarstka dochodzi na skutek zmian przeciążeniowo – zwyrodnieniowych. Głównymi czynnikami ryzyka są obciążenia wielokrotnie powtarzanego ruchu ręki i nadgarstka w czasie pracy, zaburzenia ergonomiczne, praca przy komputerze, choroby ogólnoustrojowe, zaburzenia hormonalne, podwyższony wskaźnik BMI, zaburzenia ukrwienia okolicy kanału nadgarstka, zmiany wysiękowe lub urazy. Zespół cieśni kanału nadgarstka jest jedną najczęściej występujących chorób zawodowych (neuropatia ) u osób wykonujących prace ręczne obciążające nadgarstek- związane z powtarzalnością ruchów. Liczną grupę z czynnikiem ryzyka zespołu cieśni kanału nadgarstka stanowią pracownicy przemysłu ciężkiego i budownictwa, urzędnicy, rolnicy, krawcowe, pielęgniarki i lekarze dentyści. Zmniejszenie przestrzeni kanału nadgarstka doprowadza do ucisku na nerw pośrodkowy, a w konsekwencji do zaburzenia w odżywianiu tkanek, co skutkuje wtórnym obrzękiem i nasileniem dolegliwości. Stan zapalny dotyczy głównie pochewek i ścięgien mięśni zginaczy. Wskutek przedłużającego się ucisku dochodzi do zmian niedokrwiennych w nerwie, a następnie stopniowego obumierania aksonów, zaniku czucia w obszarze unerwionym oraz wtórnego zaniku mięśni unerwianych przez nerw pośrodkowy.

Diagnostyka zespołu cieśni kanału nadgarstka

W diagnostyce wykorzystujemy badanie podmiotowe (wywiad), przedmiotowe i badania laboratoryjne. Z badań laboratoryjnych najczęściej wykorzystuje się test neurofizjologiczny EMG, RTG, USG, RM, oraz różne testy neurologiczne. RTG- dłoni i nadgarstka ma charakter przeglądowy i może wnieść pewne informacje co do charakteru urazu. W nerwach zmienionych chorobowo prędkość przewodzenia spada w stosunku do strony zdrowej.

Test Phalena

Badanie objawu Tinnela

Test uciskowy Durkana

Postępowanie fizjoterapeutyczne według metody „BP” w zespole cieśni kanału nadgarstka (z.c.k.n.)


Beata Pruszkowska, Prywatne Centrum Rehabilitacji, Wieliczka ul. Sikorskiego 6

Zespół cieśni kanału nadgarstka (z.c.k.n.) jest jedną z najczęściej występujących neuropatii .Szacuje się ,że dotyczy on 1 % ogółu populacji i ok. 5 % osób pracujących. Zespół cieśni kanału nadgarstka definiowany jest jako konflikt pomiędzy strukturami anatomicznymi, a nerwem pośrodkowym (nerwus medianus ) na poziomie nadgarstka, co objawia się: obrzękiem zapalnym oraz bólem w okolicy nadgarstka i ręki. Przyczyną z.c.k.n. są zmiany przeciążeniowe i zwyrodnieniowe związane z pracą zawodową wykonywaną ręką. Celem publikacji jest przedstawienie sposobu rehabilitacji oraz prewencji w z.c.k.n. Przedstawiony algorytm leczenia zachowawczego z.c.k.n. zawiera opis środków i metodykę postępowania fizjoterapeutycznego. Jest to autorska metoda pod nazwą „BP’’( od nazwiska autorki metody- Beaty Pruszkowskiej ) ,której skuteczność została wielokrotnie potwierdzona w praktyce.


Schemat ideowy unerwienia ruchowego i czuciowego ręki
S.R. – splot ramienny utworzony przez korzenie brzuszne C5, C6, C7, C8, Th1
U.R. – unerwienie ruchowe (mięśniowe)
N.P. – nerw pośrodkowy
U.C. – unerwienie czuciowe (skórne)


Schemat anatomiczny unerwienia ruchowego i czuciowego ręki
Z.c.k.n. jest definiowany jako konflikt – ciasnota kanału pomiędzy strukturami nerwowymi, a otoczeniem nerwu. Głównie dotyczy to nerwu pośrodkowego na poziomie nadgarstkaoraz sćięgien i mięśni:

  1. m. zginacz palców powierzchowny
  2. m. zginacz palców głęboki
  3. m. zginacz długi kciuka
  4. m. zginacz nadgarstka promieniowy

Objawy kliniczne
Z.c.k.n. cechują następujące objawy:

  • obrzęk zapalny nerwu i tkanek go otaczających
  • mrowienie w nadgarstku i okolicach palców od I-III
  • zanik mięśni kłębu
  • ból w okolicy nadgarstka i palców (ogólnie ręki)

Do z.c.k.n. dochodzi na skutek zmian przeciążeniowo – zwyrodnieniowych. Głównymi czynnikami ryzyka są obciążenia wielokrotnie powtarzanego ruchu ręki i nadgarstka w czasie pracy, zaburzenia ergonomiczne, praca przy komputerze, choroby ogólnoustrojowe, zaburzenia hormonalne, podwyższony wskaźnik BMI, zaburzenia ukrwienia okolicy kanału nadgarstka, zmiany wysiękowe lub urazy. Z.c.k.n. jest jedną najczęściej występujących chorób zawodowych (neuropatia ) u osób wykonujących prace ręczne obciążające nadgarstek- związane z powtarzalnością ruchów. Liczną grupę z czynnikiem ryzyka z.c.k.n. stanowią pracownicy przemysłu ciężkiego i budownictwa, urzędnicy, rolnicy, krawcowe, pielęgniarki i lekarze dentyści. Zmniejszenie przestrzeni kanału nadgarstka doprowadza do ucisku na nerw pośrodkowy, a w konsekwencji do zaburzenia w odżywianiu tkanek, co skutkuje wtórnym obrzękiem i nasileniem dolegliwości. Stan zapalny dotyczy głównie pochewek i ścięgien mięśni zginaczy (6,9). Wskutek przedłużającego się ucisku dochodzi do zmian niedokrwiennych w nerwie, a następnie stopniowego obumierania aksonów, zaniku czucia w obszarze unerwionym oraz wtórnego zaniku mięśni unerwianych przez nerw pośrodkowy.

Testy neurologiczne

Test Phalena – pacjent opiera łokcie o stół i pozostaje w czasie ok. 1 minuty z rękami zgiętymi w kierunku dłoniowym. W trakcie ucisku dochodzi do parestezji w obszarze nerwu pośrodkowego – w z.c.k.n. dolegliwości nasilają się znacznie.
Objaw Tinnela – ręka pacjenta zgięta nieco grzbietowo, podparta, położona na stole ( w supinacji ). Opukujemy opuszkami palców środkowego lub wskazującego okolicę kanału nadgarstka na wysokości fałdu zgięciowego wzdłuż przebiegu nerwu pośrodkowego. Parastezje i ból promieniujący do ręki oraz przedramienia świadczą o występowaniu z.c.k.n.
Test uciskowy Durkana – przedramię pacjenta zgięte do kąta 30 stopni w supinacji, zaciśnięcie nadgarstka na poziomie kanału w miejscu ponad nerwem pośrodkowym i oczekiwanie na pojawienie się objawów chorobowych w ciągu 30 sekund.

Program leczenia zachowawczego w metodzie Beaty Pruszkowskiej (określanej jako metoda „BP”) składa się z następujących elementów:

  1. mobilizacje tkanek miękkich (masaż poprzeczny)
  2. mobilizacje bierne (stawowe) stawów ręki ze szczególnym uwzględnieniem stawu nadgarstkowego
  3. kinezyterapia: ćwiczenia czynne wolne kończyny górnej
  4. fizykoterapia: ultradźwięki – nadźwiękawianie okolicy kanału nadgarstka
  5. kinesiotaping

Mobilizacje tkanek miękkich


Masaż poprzeczny – jako mobilizacja funkcjonalna tkanek miękkich (mięśni kłębu, kłębika i innych struktur okołostawowych) – połączony z ruchem zgięcia grzbietowego nadgarstka – powtarzany do uzyskania wyraźnego rozluźnienia

Masaż samego kłębu kciuka

Masaż punktowy – punktowe ugniatanie połączone z rozcieraniem centrum kłębu kciuka

Mobilizacje bierne stawów ręki z uwzględnieniem stawu nadgarstkowego:

Trakcja stawowa kciuka w trzech różnych kierunkach – w dół i mimoosiowo
Trakcja stawu nadgarstkowego poprzez chwyt za rękę z przytrzymaniem drugą ręką przedramienia w trzech różnych kierunkach.
Mobilizacja w pozycji zgięcia grzbietowego stawu nadgarstkowego – ruchy rotacji zewnętrznej

Kinezyterapia – ćwiczenia wolne kończyny górnej

Ćwiczenie zgięcia grzbietowego ręki przy wyproście kończyny górnej z końcowym zatrzymaniem ruchu i lekką trakcją w stawie ramiennym
Ćwiczenie zgięcia dłoniowego połączonego ze zgięciem palców oraz przedramienia w stawie łokciowym z końcowym zatrzymaniem ruchu
Ćwiczenie zgięcia grzbietowego ręki przy zgięciu kończyny górnej z końcowym zatrzymaniem ruchu i lekką trakcją w stawie ramiennym

Fizykoterapia – ultradźwięki

Nadźwiękowanie okolicy kanału nadgarstka w dawce 0,5 W/c, czas trwania około 5 minut.

Technika tapingu dla zespołu cieśni kanału nadgarstka

Aplikacja mięśniowa – nałożenie aplikacji na rozciągnięty mięsień
Mobilizacja przestrzenna nadgarstka – pozycja nadgarstka neutralna, aplikacja plastra w zakresie maksymalnie 50% jego rozciągliwości

W leczeniu zespołu cieśni kanału nadgarstka mają zastosowanie różnorakie środki fizjoterapi przedstawione w tej metodzie. Metoda „BP” może w znaczący sposób usprawnić procesy terapeutyczne oraz umożliwić proces zdrowienia. Ma zastosowanie w leczeniu zachowawczym, jak również w przywracaniu pełnej funkcji ręki po zabigu chirurgucznym.